Türkiye Büyük Millet Meclisi’ne (TBMM) sunulan yeni kanun teklifiyle, Anayasa Mahkemesi’nin 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) hakkında verdiği iptal kararlarının doğurduğu hukuki boşlukların giderilmesi amaçlanıyor. Teklif kapsamında, iptal edilen düzenlemelerin yerine geçecek yeni kanuni düzenlemeler yapılması ve mevcut mevzuatın Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile tam uyumlu hale getirilmesi hedefleniyor.
Teklifin genel gerekçesinde, 2017 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile parlamenter sistemden Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçildiği, buna uyum sağlamak amacıyla çıkarılan 703 sayılı KHK’nın bazı maddelerinin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edildiği belirtiliyor. Söz konusu iptallerin, kanunla düzenlenmesi gereken alanlara müdahale gerekçesiyle yapıldığı vurgulanıyor.
Kanun teklifinde, Türk Silahlı Kuvvetleri’nden yükseköğretim kurumlarına, belediye ve köy tüzel kişiliklerinden kamu iktisadi teşebbüslerine kadar birçok alanda yeni düzenlemeler öngörülüyor. Özellikle disiplinsizlik vakalarına karşı Cumhurbaşkanı yetkisinin genişletilmesi, rektör atama süreçlerinin netleştirilmesi ve bazı kamu kurumlarının işleyişine dair yeni hükümler dikkat çekiyor.
AK Parti milletvekilleri tarafından sunulan teklif, Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görüşülmek üzere TBMM gündemine alındı.
GENEL GEREKÇE
21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında yapılan değişiklik neticesinde parlamenter hükümet sisteminden Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmiştir.
Yapılan Anayasa değişikliği sonrasında 10/5/2018 tarihli ve 7142 sayılı Kanunla, Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından Bakanlar Kuruluna, Anayasada yapılan değişikliklere uyum sağlanması amacıyla çeşitli kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılması konusunda yetki verilmiştir. Verilen yetki çerçevesinde 9/7/2018 tarihinde yürürlüğe giren 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Cumhurbaşkanlığı hükümet sisteminde uygulaması kalmayacak olan tüzük, Bakanlar Kurulu, Başbakan, Başbakanlık, kanun tasarısı gibi bazı ibareler ile Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle düzenlenmesi gerekli olan konuların kanun ve kanun hükmünde kararname metinlerinden çıkarılması hususlarında düzenlemeler yapılmıştır.
Anayasa Mahkemesi, 4/6/2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7/12/2023 tarih ve 2018/117 Esas, 2023/212 Karar sayılı ve 5/6/2024 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7/12/2023 tarih ve 2021/125 Esas, 2023/213 Karar sayılı kararları ile 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle getirilen hükümlerin önemli bir kısmım Anayasanın mülga 91 inci maddesi uyarınca Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenemeyecek hususları içerdikleri veya 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin dayanağı olan 7142 sayılı Yetki Kanunu
kapsamında olmadıkları gerekçesiyle iptal etmiştir.
Anayasa Mahkemesi yukarıda anılan 2018/117 Esas ve 2023/212 Karar sayılı kararı ile ayrıca 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile getirilen Cumhurbaşkanı karan ile belediye veya köy tüzelkişiliği kurulması veya kaldırılmasına ilişkin hükümleri de Anayasa’nın 123 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan kamu tüzelkişiliğinin kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kurulacağı şeklindeki düzenlemeye aykırı olması nedeniyle iptal etmiştir.
Hazırlanan Kanun Teklifi ile Anayasa Mahkemesince verilen iptal kararlarının oluşturacağı hukuki boşluğun doldurulması ve uygulamada yaşanabilecek tereddütlerin giderilmesi amacıyla Anayasa Mahkemesi kararlarının gerekçelerine uygun olarak iptal edilen hükümlerin kanunla düzenlenmesi öngörülmektedir. Bu kapsamda; 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile getirilen düzenlemelerin önemli bir kısmı aynen bazıları ise düzenleme tarihi esas alınarak revize edilmek suretiyle yeniden düzenlenmiştir. Teklif ile ayrıca Cumhurbaşkanlığı îdari İşler Başkanlığı teşkilatının 174 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği şeklinde değiştirilmesi nedeniyle çeşitli kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde bu hususta uyum düzenlemeleri yapılması öngörülmektedir.